District 9: İç içe girişler
Neill Blomkamp’ın ilk uzun metrajı Yasak Bölge 9 (District 9, 2009) ırkçılıktan ayrımcılığa, göçmen meselesinden “modern” işgallere geniş bir alegorik yüklemeyle toplumsal bir kıssa sunuyor.
Otuza varmayan yaşıyla bizi imrendiren Blomkamp’ın yapıtı, yönetmenin 2005 tarihli kısa filmi Alive in Joburg’un genişletilmiş bir versiyonu olarak görülebilir. Elbette Peter Jackson faktörü sayesinde film genişletilmiş bir versiyonun ötesine geçiyor. Genç yetenek Blomkamp ve büyük prodüktör Jackson ortaklığı District 9’ın hitap kitlesini de makul bir yere taşıyor. District 9 hem nitelik peşindeki sinefilleri hem bilimkurgu meraklılarını hem de “genel izleyici”yi tatmin etmeyi vaat ediyor.
Cloverfield (2008) ve [Rec]’in (2007) tercih ettiği gerilla estetiği District 9’ın da hâkim biçemini oluşturuyor. El kamerası, bozuk ve kusurlu görüntülerle bilimkurgunun pürüzsüz ve göz kamaştırıcı görüntüsü alabora ediliyor. Günümüzün medyayla örülen dili, Web 2.0’ın herkese açık (ve pornografik) dili filmin temel anlatım aracı oluyor. Yani sadece oynak kamera ve belgesel/gerçeklik aygıtları değil haber kanallarının üslubu da filmin temel biçemini oluşturuyor.
District 9’ın çarpıcı tarzının öncüllerinin önüne geçtiğini itiraf etmek gerek. Bu üstünlüğün şüphesiz başta belirttiğim alegorik yüklemelerle de ilgisi var. New York veya Washington değil, Johannesburg’a uğrayan, orada çakılı kalan uzaylılara ait gemi; uzaylıların göçmen veya siyah ama illaki öteki olarak özellikle altının çizilmesi; filme ad olan uzaylıların yerleştirildikleri District 9 adlı kamp; taşınmak/yok edilmek istendikleri Guantanamovari yeni (toplama) kampı (District 10); siyaset sahnesindeki “meşru” jargonun arkaplanındaki MNU (Multi National United) adlı şirketin planları; MNU’nun başındaki Cheneyvari zat ve daha birçok vurgu bu yaklaşımı görmezden gelmemizi engelliyor.
Blomkamp ise bir söyleşisinde sözkonusu metafor ve ironilere bile isteye yer vermediğini belirterek, buna karşı çıkıyor. Düşüncesi basit: (Memleketi) Güney Afrika’ya uzaylılar gelirse ne olur. İster istemez bir dönem yasal olarak ırk ayrımcılığının (Apartheid) uygulandığı Güney Afrika tarihiyle bir yüzleşme ortaya çıkıyor. “Yüzleşme”nin samimiyeti tartışmaya açık. Bu noktada Altyazı’da Zeynep Özel’in açtığı parantezin* dikkate değer olduğunu düşünüyorum. Özel’e göre filmde medyanın araçlarından filizlenen öteki (hem beyazların, hem uzaylıların) temsili, aynı araçlar kullanılarak besleniyor. Özel, filmin pazarlanma stratejisini de eleştiriyor ki haklı. Ama Peter Jackson faktörü zaten bunun için var. Ayrıca Blomkamp’ın da kimi tanınmış reklam filmlerini (bkz. Nike, Citroen) yönettiğini biliyoruz.
Buna rağmen, bana kalırsa filmdeki birçok göndermenin yanında uzaylıların District 9’dan tahliyesi için MNU tarafından özellikle görevlendirilen beyaz ve ahmak ve saf Wikus Van De Merwe’nin (Sharlto Copley) uğradığı mutasyon verimli yorumlara kapı aralıyor. Wikus’un mutasyonu Nilüfer Göle’nin İç İçe Girişler’deki (Metis, 2008) teziyle koşutluk, daha doğrusu koşutluk iması taşıyor. Göle’ye göre hem Avrupa hem de Müslümanlar iç içe yaşamak için kendilerinden bazı şeylerin eksilmesine razı olmalı.
Oysa bugün Batı’nın farklılıkları birarada yaşatabilme çabası/gerilimi had safhaya çıkmış durumda: “Camiye hayır” veya “İslamlaşmayı durdurun” pankartları (“Uzaylıları istemiyoruz”) uzunca süredir Avrupa’da gösterimde. Bunlar İsviçre’deki referandum sonucunun habercisiydi de. Referandum sonucu farklılıklara saygı ikiyüzlülüğünün de bir ifşası oldu. Çünkü Avrupa ve, (yine) Badiou’nün diliyle söylersem, Avrupa’nın “etik partizanları”nın söylemi özünde “Müslümanlara/göçmenlere saygı duyarım ama ancak entegre olduklarında” düşüncesini saklıyor. Bu “farklılıklara saygı duyarım ama ancak o farkı bastırırsa” demek değil mi?
Ne ki Göle’nin tezi, Wikus’un melezliği kısa süreli bir durumdu. Wikus şimdi insan olmak için kurtarıcısını/uzaylıları bekliyor.
* Zeynep Özel, “Mülteci Uzaylılar Eve Dönsün”, Altyazı, sy. 89, Kasım 2009, ss. 24-6.
filmin isminin direkt olarak Johannesburg’da apartheid doneminde varolan District 6 varosuna gonderme oldugunu da (muhtemelen biliyordunuz ama) animsatalim.
http://www.southafrica.info/about/history/districtsix.htm
su anda acik hava muzesi ve kultur merkezi yapildi, tez konumun arastirmalari sirasinda okumustum. film cok guzel, analiziniz de. sevgiler.